Pełnomocnictwo i niezdolność a krypto: co może rodzina

Wypadek na autostradzie, tydzień w śpiączce. Twoja żona stoi na korytarzu szpitala i wie, że masz bitcoina. Nie wie gdzie, nie wie jak, a prawo nie daje jej żadnego dokumentu, z którym mogłaby do niego dotrzeć. Pełnomocnictwo, które wystawiłeś jej kiedyś w sprawie samochodu, tu nie pomaga.

Większość tekstów o krypto i rodzinie dotyczy śmierci. Choroba i niezdolność do czynności są trudniejsze, bo Ty żyjesz, a nikt nie może za Ciebie podjąć decyzji. Ten poradnik wyjaśnia, co w tej sytuacji daje pełnomocnictwo, co daje sąd i dlaczego jedno i drugie nie zastąpi dobrej instrukcji.

Dlaczego pełnomocnictwo nie otworzy portfela

Pełnomocnictwo to w prawie cywilnym umocowanie do działania w cudzym imieniu. Czynność dokonana przez pełnomocnika w granicach umocowania wywołuje skutki bezpośrednio dla reprezentowanego (art. 95 § 2 Kodeksu cywilnego). Działa wobec kogoś, kto może je przyjąć i sprawdzić: banku, notariusza, urzędu, giełdy.

Portfel z własnymi kluczami jest czymś innym. Środkami rozporządza się przez podpis kluczem prywatnym, a sieć bitcoina nie ma okienka, w którym ktoś sprawdziłby, kto jest uprawniony. Kto ma seed albo urządzenie z kluczami, ten podpisze transakcję. Kto ma tylko pełnomocnictwo, ten nie ma czego pokazać żadnemu systemowi. To jest wniosek z tego, jak działa sieć, a nie z przepisu, więc dotyczy każdego kraju.

Jest też druga strona. Pełnomocnictwo nie zastępuje kluczy, ale też nie wystarczy samo przekazanie kluczy. Ktoś, kto tylko trzyma seed, nie ma prawa podpisywać nim umów w Twoim imieniu ani odpowiadać za Ciebie przed urzędem. Dostęp techniczny i umocowanie prawne to dwa osobne tory i oba muszą być przygotowane.

Gdzie pełnomocnictwo może pomóc

Pełnomocnictwo ma sens w tych częściach majątku, które zależą od ludzi i instytucji. Dla krypto to przede wszystkim konta na giełdach i sprawy z nimi związane, ale tylko jeśli giełda przyjmie taki dokument.

Przepisy Kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie:

1. Pełnomocnictwo ogólne obejmuje tylko czynności zwykłego zarządu. Do czynności przekraczających ten zakres potrzebne jest pełnomocnictwo określające ich rodzaj (art. 98). Czy wypłata dużej kwoty z giełdy to zwykły zarząd, nie wynika z przepisu. W razie wątpliwości potrzebne jest pełnomocnictwo szczególne.
2. Pełnomocnictwo ogólne wymaga pisemnej formy pod rygorem nieważności. Jeśli do ważności czynności potrzebna jest szczególna forma, pełnomocnictwo do niej udziela się w tej samej formie (art. 99).
3. Można je w każdym czasie odwołać, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania z przyczyn wynikających ze stosunku podstawowego (art. 101 § 1). Odwołujesz pełnomocnictwo, gdy relacja się psuje, więc rodzina nie powinna zależeć od jednej kartki.
4. Umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie zastrzeżono inaczej z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego jego podstawą (art. 101 § 2). Po Twojej śmierci pełnomocnictwo zwykle przestaje działać. Na tę okoliczność służą testament i akt poświadczenia dziedziczenia, o czym piszemy w poradniku Kryptowaluty w testamencie.

Art. 101 § 2 wymienia tylko śmierć. Co dzieje się z pełnomocnictwem, gdy mocodawca traci zdolność do czynności prawnych, przepis nie opisuje. Nie wyciągamy tu wniosków: to pytanie dla notariusza lub prawnika, który zna Twoje pełnomocnictwo i okoliczności.

Giełdy mają własne reguły. Kraken pisze w swoim centrum pomocy, że nie wolno pozwalać nikomu zakładać konta ani zarządzać nim w Twoim imieniu i że nie należy udostępniać danych logowania. Według jego strony o płatnościach osób trzecich wypłaty na rachunki, które nie są na Twoje nazwisko, nie są obsługiwane. Nie wiemy, jak w praktyce traktują pełnomocnictwa konkretne giełdy działające w Polsce i nie będziemy zgadywać. Najpewniejszy sposób to napisać do wsparcia i zapytać, jakie dokumenty giełda przyjmuje wobec choroby lub śmierci posiadacza konta, i zapisać odpowiedź w instrukcji dla rodziny.

Co, jeśli nikt nie ma pełnomocnictwa: ubezwłasnowolnienie, opieka i kuratela

Gdy ktoś nie jest w stanie sam prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, pozostaje droga sądowa. Obecnie obowiązuje Kodeks cywilny w tekście ogłoszonym w Dz. U. 2026 poz. 795 i Kodeks rodzinny i opiekuńczy w tekście z Dz. U. 2026 poz. 236.

Całkowite ubezwłasnowolnienie dotyczy osoby, która ukończyła 13 lat i wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem (art. 13 § 1 KC). Taka osoba nie ma zdolności do czynności prawnych (art. 12), a jej czynność prawna jest nieważna (art. 14 § 1). Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę.

Częściowe ubezwłasnowolnienie dotyczy osoby pełnoletniej, której stan nie uzasadnia całkowitego, ale która potrzebuje pomocy w prowadzeniu spraw (art. 16 § 1). Ustanawia się dla niej kuratelę.

Opiekun lub kurator nie dostaje przez to klucza do portfela. Do opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie stosuje się odpowiednio przepisy o opiece nad małoletnim (art. 175 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Opiekun powinien uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku (art. 156). Kurator osoby ubezwłasnowolnionej częściowo jest powołany do jej reprezentowania i do zarządu jej majątkiem tylko wtedy, gdy sąd opiekuńczy tak postanowi (art. 181 § 1). Jeśli dobro osoby pod opieką temu nie przeszkadza, opiekunem powinien być przede wszystkim jej małżonek, a w braku małżonka rodzic (art. 176).

Dla rodziny oznacza to dwie rzeczy. Po pierwsze, droga sądowa trwa i bywa uciążliwa dla chorego i bliskich, więc nie jest planem na weekend. Po drugie, nawet gdy sąd ustanowi opiekuna, ten nadal potrzebuje dostępu technicznego do kluczy. Postanowienie sądu nie zastąpi seedu.

Narzędzie	Co daje	Czego nie daje
Pełnomocnictwo ogólne lub szczególne	Działanie wobec instytucji, które je przyjmują	Dostępu do portfela z własnymi kluczami; wygasa ze śmiercią (art. 101 § 2), jeśli nie zastrzeżono inaczej
Opieka nad ubezwłasnowolnionym całkowicie	Przedstawiciela ustawowego, z kontrolą sądu opiekuńczego	Szybkiej procedury i dostępu technicznego do kluczy
Kuratela nad ubezwłasnowolnionym częściowo	Pomocy w prowadzeniu spraw, a reprezentacja tylko jeśli sąd tak postanowi	Dostępu technicznego do kluczy
Instrukcja dostępu dla rodziny	Opis, gdzie są klucze, kto i kiedy może po nie sięgnąć	Umocowania prawnego wobec instytucji
Portfel 2 z 3 i podział kluczy	Techniczną możliwość działania bez jednej osoby	Zastąpienia testamentu i pełnomocnictw

Reforma, która może zmienić ubezwłasnowolnienie

Rząd skierował do Sejmu 3 czerwca 2026 roku projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji (druk nr 2645). Projekt przewiduje cztery instrumenty: asystenta prawnego, kuratora wspierającego, kuratora reprezentującego i pełnomocnika rejestrowanego. Według biura Rzecznika Praw Dziecka podkomisja nadzwyczajna Sejmu zajmowała się projektem 8 października 2026 roku. Projekt zmienia m.in. art. 12, 15 i 16 Kodeksu cywilnego, czyli przepisy o ubezwłasnowolnieniu.

Dla tego poradnika najciekawsze jest pełnomocnictwo rejestrowane. Według tekstu projektu osoba pełnoletnia mogłaby udzielić pełnomocnictwa na wypadek, gdyby w przyszłości ze względu na stan zdrowia nie była w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem. Oświadczenie składa się osobiście w formie aktu notarialnego i podlega wpisowi do Rejestru Pełnomocnictw. Umocowanie obejmuje wszystkie czynności związane z osobą i majątkiem mocodawcy. Ustawa miałaby wejść w życie po upływie 12 miesięcy od ogłoszenia.

To projekt, nie prawo. Na 19.10.2026 nie można na nim polegać, a jego treść może się zmienić w toku prac. Nie pisz na jego podstawie dokumentów i nie odkładaj z tego powodu przygotowania rodziny. Nawet gdyby weszło w życie w obecnym kształcie, pełnomocnictwo rejestrowane nadal nie przekazywałoby kluczy, bo klucze są sprawą techniki, nie rejestru.

Jak opisać to w instrukcji dla rodziny

Instrukcja dostępu dla rodziny na wypadek niezdolności powinna odpowiadać na cztery pytania.

1. Kto jest osobą pierwszego kontaktu i kto jest zastępstwem, gdy ona nie odbierze.
2. Gdzie fizycznie są urządzenia i kopie seed phrase, tak żeby ktoś, kto nigdy nie widział portfela sprzętowego, ich nie przeoczył. Same słowa w instrukcji nie leżą.
3. W jakich okolicznościach wolno po nie sięgnąć. Ten warunek chroni Ciebie przed nadużyciem. Może to być na przykład pisemne stwierdzenie lekarza o niezdolności albo ustalenie rodzinne przy świadku.
4. Co zrobić, krok po kroku, w której kolejności i czego nie wolno: nie wpisywać słów na stronach, nie ufać „pomocnikom” z internetu, nie resetować urządzeń.

Do tego dochodzą rzeczy, które da się załatwić za życia: lista kont na giełdach z informacją o ich procedurach, adres e-mail, na który przychodzą powiadomienia, i dokument opisujący, kto może co robić wobec instytucji. Jeśli zależy Ci na układzie, w którym żadna jedna osoba nie ma pełnej władzy, rozważ portfel multisig 2 z 3: klucze leżą w trzech miejscach, a do przelewu potrzebne są dwa, więc nikt sam nie wyprowadzi środków, ale też choroba jednej osoby ich nie zablokuje. Dla bitcoina zakładamy go podczas konfiguracji.

Czego powinna dotyczyć sama instrukcja i jak ją napisać, tak by dało się ją przeczytać w stresie, opisuje poradnik Instrukcja dostępu dla rodziny: co zawiera. Dyspozycje na wypadek śmierci opisuje hasło dyspozycja na wypadek śmierci, a miejsce na przechowanie dokumentów u notariusza hasło depozyt notarialny.

Podział ról w naszej usłudze jest prosty: testament, pełnomocnictwa i sprawy sądowe robi notariusz lub prawnik, a my przygotowujemy część techniczną. Ta część to opis, gdzie jest sprzęt, jak sprawdzić, że kopia działa, kogo i w jakiej kolejności zawiadomić oraz test, że ktoś z rodziny potrafi to przejść bez Ciebie. Zakres i ceny są na stronie Dla rodziny. Przy tej pracy nie widzimy Twojego seedu i nie mamy dostępu do środków.

Szerszy obraz spraw rodzinnych i spadkowych znajdziesz w filarze Dziedziczenie kryptowalut, a o tym, co się dzieje po śmierci, w poradniku Co się stanie z Twoim bitcoinem.

Stan na 19.10.2026. To nie jest porada prawna. Pełnomocnictwa, opieka, kuratela i projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji są opisane informacyjnie, na podstawie tekstów ustaw i druku sejmowego. W swojej sprawie zapytaj notariusza lub radcę prawnego, najlepiej zanim cokolwiek się wydarzy.