Co to jest portfel multisig 2 z 3?

To portfel bitcoina, w którym wydanie środków wymaga podpisów z dwóch z trzech kluczy. Każdy klucz ma zwykle osobne urządzenie i osobny seed. Pojedynczy klucz nie pozwala na przelew, więc jego zgubienie albo kradzież nie kończą sprawą.

Czy do odzyskania multisigu wystarczą dwa seedy?

Nie zawsze. Dokumentacja Nunchuka wymienia do odzyskania portfela seedy w liczbie równej progowi podpisów (przy 2 z 3 dwa) oraz plik konfiguracji portfela. Z dwóch seedów da się wyliczyć dwa klucze publiczne, ale nie trzeci, a portfel musi znać wszystkie trzy. Bez kopii konfiguracji odzyskanie bywa żmudne i nie zawsze się udaje.

Ile kosztuje zbudowanie portfela 2 z 3?

Potrzebujesz trzech urządzeń lub trzech kluczy, a każde kosztuje tyle co zwykły portfel sprzętowy. Do tego dochodzą kopie seedów i konfiguracji. Pomoc u nas to konfiguracja za 300–1500 € jednorazowo po check-upie, zależnie od zakresu.

Czy multisig działa dla Ethereum i innych kryptowalut?

Opisywany tu układ zakładamy dla bitcoina. Przy innych kryptowalutach proponujemy przeniesienie środków na portfel sprzętowy i porządną kopię seedu, bo narzędzia i standardy multisigu są tam inne i mniej dopracowane.

Czy ktoś z rodziny może mieć jeden z kluczy?

Tak, to częsty układ: jeden klucz w domu, jeden w skrytce, jeden u zaufanej osoby. Osoba z jednym kluczem sama nic nie wyśle. Musi jednak wiedzieć, co z nim zrobić, gdy będzie trzeba, i mieć dostęp do instrukcji.

Portfel multisig 2 z 3: dla kogo ma sens i ile kosztuje

Wyobraź sobie sejf, który otwierają dowolne dwa z trzech kluczy. Jeden klucz leży w Twoim domu, drugi w skrytce, trzeci u brata. Złodziej, który włamie się do domu, ma jeden klucz i nic nie otworzy. Jeśli klucz z domu spłonie, otworzysz sejf kluczami ze skrytki i od brata. Tak działa portfel multisig 2 z 3.

Ma jedną pułapkę, której nie widać na pierwszy rzut oka: sejf ma też projekt, bez którego klucze są tylko kawałkami metalu. W bitcoinie tym projektem jest konfiguracja portfela. Cały dalszy tekst krąży wokół tego, jak o niej nie zapomnieć. Szerszy kontekst zabezpieczeń opisuje filar jak zabezpieczyć kryptowaluty.

Jak działa portfel 2 z 3

Multisig znaczy „wiele podpisów”. W układzie 2 z 3 tworzysz trzy niezależne klucze, zwykle na trzech osobnych urządzeniach, na przykład dwóch Trezorach i jednym BitBoksie albo trzech sprzętach różnych producentów. Każdy ma własny seed i własną kopię. Adresy, na które wpłacasz bitcoina, są wyliczane ze wszystkich trzech kluczy publicznych naraz, więc wydanie środków wymaga podpisów z dwóch z nich.

W praktyce wysyłasz transakcję tak. Oprogramowanie koordynujące (Sparrow albo Nunchuk) tworzy niepodpisaną transakcję. Podpisujesz ją na pierwszym urządzeniu, potem na drugim. Gdy są dwa podpisy, oprogramowanie wysyła transakcję do sieci. Żaden klucz prywatny nie opuszcza urządzenia.

Zyskujesz dwie rzeczy. Utrata jednego klucza nie blokuje środków, bo dwa pozostałe wystarczą. Kradzież jednego klucza nie pozwala złodziejowi wysłać środków, bo potrzebuje drugiego. Płacisz za to złożonością i kosztem sprzętu.

Dla kogo ma sens

Multisig 2 z 3 ma sens, gdy bitcoin to kwota, której strata mocno by zabolała, i jednocześnie chcesz oddzielić dwa ryzyka: że coś zginie i że ktoś coś ukradnie. Najczęściej dotyczy to osób, które:

Trzymają bitcoina na lata i nie planują częstych wypłat.
Chcą, żeby rodzina miała dostęp po ich śmierci, a jednocześnie żaden bliski nie mógł sam przejąć środków.
Mają już portfel sprzętowy i kopię seedu, ale martwią się, że ta pojedyncza kopia jest jedynym punktem awarii.
Zarządzają środkami wspólnymi, na przykład rodzinnymi lub firmowymi.

Układ rozwiązuje też problem, który omawia poradnik o seed phrase: jedna kopia seedu, którą ktoś znajdzie, daje mu całość. W multisigu znalezienie jednej kopii nie wystarczy.

Dla kogo nie

Multisig nie jest ulepszeniem dla wszystkich. Nie warto go zakładać, jeśli:

Kwotę możesz stracić bez szkody dla planów. Koszt i złożoność nie zwrócą się przy drobnych sumach.
Płacisz bitcoinem często. Każda transakcja wymaga dwóch urządzeń.
Nie masz jeszcze sprawdzonej kopii zwykłego seedu. Najpierw dopracuj podstawy: portfel sprzętowy, dwie kopie, test odzyskiwania.
Trzymasz inne kryptowaluty niż bitcoin. Portfel 2 z 3 zakładamy dla bitcoina, a przy innych walutach przenosimy środki na portfel sprzętowy i dbamy o dobrą kopię.
Nie masz nikogo, komu mógłbyś powierzyć trzeci klucz i instrukcję. Układ, którego nie potrafi uruchomić nikt poza właścicielem, jest dla rodziny gorszy niż zwykły portfel z dobrą instrukcją.

Single-sig kontra 2 z 3

Cecha	Jeden klucz (single-sig)	2 z 3
Co trzeba mieć do wydania środków	Jeden klucz	Dwa z trzech kluczy
Skutek zgubienia jednego klucza	Utrata dostępu, jeśli nie ma kopii seedu	Brak skutku, dwa pozostałe wystarczą
Skutek kradzieży jednego klucza	Kradzież środków	Złodziej nie ma dostępu
Co trzeba mieć do odzyskania	Seed (i passphrase, jeśli była)	Dwa seedy i kopia konfiguracji z kluczami publicznymi wszystkich trzech
Liczba urządzeń	Jedno	Zwykle trzy
Koszt sprzętu	Jeden portfel	Kilkukrotnie wyższy
Złożoność dla rodziny	Niska	Wyższa, wymaga instrukcji
Dla jakiej kwoty	Od drobnej do średniej	Średnia i większa, bitcoin

Pułapka: konfiguracja portfela

Tu najczęściej dochodzi do pomyłki. W zwykłym portfelu z seedu odtwarzasz wszystko. W multisigu seed wystarcza tylko do odtworzenia jednego z trzech kluczy.

Powód wynika ze sposobu działania kluczy. Adres multisig powstaje z trzech kluczy publicznych (xpub). Z jednego seedu możesz wyliczyć swój xpub, ale nie xpub kogoś innego. Mając dwa seedy z trzech, wyliczysz dwa xpuby. Trzeciego xpuba nie wyliczysz, więc nie odtworzysz tych samych adresów. Bez trzeciego klucza publicznego portfel nie będzie wiedział, jakie adresy ma pokazywać.

Dlatego do odzyskania portfela potrzebujesz konfiguracji, którą nazywa się deskryptorem. BIP380 opisuje deskryptory jako zapis skryptów i kluczy, który ma umożliwiać tworzenie kopii zapasowych portfela jednoznacznie określających skrypty. Standard BIP129 (BSMS) opisuje bezpieczne ustawianie multisiga i zapis rekordu z deskryptorem lub jego szablonem.

Dokumentacja Nunchuka mówi o tym wprost. Do odzyskania portfela osobistego potrzebujesz seedów (ich liczba równa się progowi podpisów, czyli w układzie 2 z 3 dwóch) oraz pliku konfiguracji portfela. Nunchuk zapisuje go w formacie BSMS, z rozszerzeniem .bsms. Jeśli jednego z kluczy użyto z passphrase, do odzyskania tego klucza potrzebujesz i seedu, i passphrase.

W praktyce oznacza to jedną dodatkową kopię, którą trzeba zrobić już przy zakładaniu portfela:

Po utworzeniu portfela zapisz plik konfiguracji (deskryptor). Sparrow i Nunchuk mają eksport konfiguracji portfela, a w Nunchuku jest to plik .bsms.
Wydrukuj go i trzymaj przy każdej kopii klucza, czyli w każdym z trzech miejsc. Dodatkowo zapisz plik na dwóch niezależnych nośnikach.
Opisz, do jakiego portfela należy i w jakim programie go utworzono.
Dołącz informację do instrukcji dla rodziny.

Plik konfiguracji zawiera klucze publiczne, nie prywatne. Nie pozwala wydać środków. Pokazuje jednak całą strukturę portfela, więc ktoś, kto go zdobędzie, może śledzić Twoje saldo i transakcje. Z tego powodu wydruk przy kluczach jest bezpieczny dla środków, ale nie rozsyłaj pliku bez potrzeby. Bez niego dwa seedy mogą nie wystarczyć, więc brak wydruku to realne ryzyko.

Odtwarzanie z pliku konfiguracji przećwiczysz w teście odzyskiwania opisanym niżej. Przy konfiguracji robimy to z Tobą.

Jak wygląda zakładanie, krok po kroku

Przebieg zależy od programu, ale kolejność jest zawsze podobna.

Przygotuj trzy urządzenia, każde z własnym, świeżo wygenerowanym seedem. Nie używaj jednego seedu w dwóch miejscach.
Zapisz i sprawdź kopię każdego seedu, tak jak przy zwykłym portfelu.
W Sparrow lub Nunchuku utwórz nowy portfel, wybierz typ multisig, ustaw próg 2 z 3 i dodaj klucze publiczne z trzech urządzeń.
Wyeksportuj konfigurację i zapisz ją w kilku miejscach.
Wygeneruj pierwszy adres i sprawdź go na ekranach urządzeń, jeśli program i sprzęt to umożliwiają.
Wyślij małą kwotę i wykonaj test odzyskiwania opisany niżej.

Do tego dochodzi decyzja, kto trzyma który klucz. Zapisz ją w instrukcji, bo za kilka lat nikt nie będzie pamiętał, które urządzenie jest które.

Koszt

Koszt składa się z trzech elementów.

Sprzęt. Trzy urządzenia zamiast jednego, czyli kilkukrotność ceny zwykłego portfela sprzętowego. Możesz użyć urządzeń różnych producentów, na przykład Trezora i BitBoksa, żeby awaria jednego modelu nie dotknęła wszystkich kluczy. Trzy stalowe płytki albo trzy kartki na seedy kupujesz sam.

Czas. Pierwsza konfiguracja, test odzyskiwania i opisanie wszystkiego dla rodziny zajmują wiele godzin. Pomagamy w tym w usłudze konfiguracja: od 300 do 1500 € jednorazowo po check-upie, zależnie od zakresu. Dobieramy portfele i płytki, które kupujesz sam, zakładamy układ 2 z 3 w Sparrow lub Nunchuku, a test odzyskiwania robimy przy Tobie. Seedy wpisujesz Ty. Nigdy ich nie widzimy.

Utrzymanie. Aktualizacje oprogramowania, coroczny test odzyskiwania i przypomnienia. Możesz je robić sam albo w usłudze opieka za 10–30 € miesięcznie.

Gdzie trzymać trzy klucze

Typowy rozkład: pierwszy klucz w domu, w sejfie, drugi w skrytce lub u zaufanej osoby w innym mieście, trzeci u osoby, która zna instrukcję dostępu. Cel jest taki, żeby żadna pojedyncza osoba ani żadne pojedyncze miejsce nie miało dwóch kluczy. Kopię konfiguracji trzymasz osobno, w co najmniej dwóch miejscach.

Zasady przechowywania seedów każdego z trzech urządzeń są takie same jak przy zwykłym portfelu: papier lub stal, bez zdjęć i chmury. Opisujemy je w poradniku o przechowywaniu seed phrase.

Pomyłki, które widać dopiero po latach

Kilka błędów wychodzi na jaw po długim czasie, gdy trudno je naprawić.

Wszystkie trzy seedy leżą w jednym miejscu. Układ 2 z 3 traci wtedy sens, bo jeden włamywacz albo jeden pożar zabiera komplet. Każdy klucz ma leżeć osobno.

Nikt nie pamięta, który seed pasuje do którego urządzenia. Oznacz kopie krótko i neutralnie, a opis przechowuj osobno, w instrukcji.

Plik konfiguracji był tylko na jednym komputerze, który się zepsuł. Dlatego mówimy o kopiach w kilku miejscach.

Jedno z urządzeń przestało być wspierane przez program. Seed zostaje, więc klucz da się odtworzyć na nowym sprzęcie, ale trzeba o tym pamiętać i przećwiczyć odtworzenie, zanim będzie pilnie.

Test odzyskiwania

Multisig bez testu odzyskiwania jest założeniem. Przy małej kwocie sprawdź całość, zanim wyślesz główne środki.

Utwórz portfel 2 z 3 i wyeksportuj plik konfiguracji.
Wyślij małą kwotę testową.
Usuń portfel z programu na komputerze.
Odtwórz go z pliku konfiguracji i podepnij dwa z trzech urządzeń.
Podpisz i wyślij niewielką transakcję.
Powtórz ćwiczenie z inną parą kluczy, żeby upewnić się, że żaden klucz nie jest niezbędny.

Dopiero po takim teście przenieś większą sumę. Test powtarzaj raz w roku i po każdej zmianie sprzętu.

Co dalej

Jeśli zastanawiasz się, czy 2 z 3 pasuje do Twojej sytuacji, albo chcesz, żeby ktoś przeszedł z Tobą konfigurację i test, opisaliśmy zakres w usłudze konfiguracja. Jeśli nie wiesz, czy zwykły portfel i dobra kopia nie wystarczą, zacznij od check-upu. Terminy wyjaśniają hasła xpub i multisig. O tym, jak uniknąć typowych pomyłek, przeczytasz w poradniku najczęstsze błędy zabezpieczania krypto.