Seed phrase: jak przechowywać, żeby nie stracić bitcoina

Seed phrase to dwanaście albo dwadzieścia cztery słowa wypisane przez Twój portfel przy pierwszym uruchomieniu. Dla większości ludzi z krypto to najcenniejsza kartka w domu. Kto ją ma, może wypłacić wszystko, nie znając PIN-u ani nie mając urządzenia. Kto jej nie ma, a zgubił urządzenie, ma problem bez rozwiązania.

Ten poradnik opisuje, jak ją zapisać, gdzie trzymać i jak sprawdzić, że zapis działa. Szerszy kontekst zabezpieczeń znajdziesz w filarze jak zabezpieczyć kryptowaluty.

Czym jest seed phrase

Seed phrase, po polsku fraza odzyskiwania, to zapis jednego dużego losowego numeru w postaci słów z listy 2048 pozycji. Zasady opisuje standard BIP39. Każde słowo koduje 11 bitów. Dwanaście słów odpowiada 128 bitom entropii plus 4 bitom sumy kontrolnej, dwadzieścia cztery słowa to 256 bitów plus 8 bitów sumy kontrolnej. Z tego numeru wylicza się wszystkie Twoje klucze i adresy w portfelu zgodnym z standardem BIP32.

Wynikają z tego trzy praktyczne rzeczy.

Seed nie jest powiązany z urządzeniem. Jeśli Trezor, BitBox albo inny sprzęt się zepsuje, wpisujesz słowa do nowego i widzisz te same środki. Słowa są więc kopią zapasową całego portfela, a nie tylko jednego urządzenia.

Kolejność słów ma znaczenie. Zamiana dwóch słów miejscami daje inny numer, a więc inny portfel. Suma kontrolna wykryje wiele błędów, ale nie wszystkie. Nie licz na to, że urządzenie podpowie, że coś jest nie tak.

Nie ma resetu hasła. Żadna firma, w tym producent portfela i my, nie odzyska środków bez słów. Dlatego wszystko, co dalej, dotyczy kopii.

Ile słów: 12 czy 24

BIP39 dopuszcza 12, 15, 18, 21 i 24 słowa. W praktyce spotkasz najczęściej 12 i 24. Różni je długość zapisu: 128 bitów entropii kontra 256. Oba warianty to bezpieczeństwo, którego nie złamie się przez zgadywanie, a w praktyce ryzyko leży w Twoim sposobie przechowywania, nie w liczbie słów.

Liczbę słów ustawia urządzenie przy tworzeniu portfela. Jeśli masz wybór, 24 słowa zapewniają większy zapas na przyszłość, a koszt to dłuższy zapis i większa szansa pomyłki przy przepisywaniu. Nie zmieniaj wariantu w istniejącym portfelu. Zmiana oznacza nowy seed i przeniesienie środków.

Papier czy stal

Kartka jest najtańsza i wystarczy na początek, ale ma wady: blaknie, rozmaka, pali się. Stalowa płytka to metalowy odpowiednik, w którym słowa lub ich początki są wybite albo ułożone z elementów. Trezor w swoim poradniku zaleca przy 12 i 24 słowach wybicie kopii w metalu, bo papier jest podatny na ogień i wodę. Producentów stalowych płytek jest kilku. Kupujesz je sam u producenta, a my pomagamy dobrać.

Nośnik	Ogień	Woda	Czas	Koszt orientacyjny
Kartka papieru, pisak wodoodporny	Słaba, pali się	Słaba, rozmaka	Wiele lat, ale papier żółknie i kruszy się	Praktycznie zerowy
Papier w koszulce, w sejfie	Zależy od sejfu	Lepsza niż gołego papieru	Podobnie jak papier	Koszt sejfu lub skrytki
Stalowa płytka (wybite lub ułożone litery)	Dobra, sprawdź deklarację producenta	Dobra	Bardzo długa	Od niewielkiego wydatku za prostą płytkę do kilkukrotnie wyższego za zestawy z deklarowanymi testami
Dwie płytki w dwóch miejscach	Niezależne ryzyko pożaru w każdym miejscu	Jak wyżej	Jak wyżej	Podwójny koszt płytki

Ceny opisujemy orientacyjnie, bo producenci je zmieniają. Odporność na ogień i wodę zależy od konkretnego modelu, więc sprawdź deklarację i wyniki testów producenta, zanim uwierzysz w hasło „ognioodporna”. Stal nie chroni przed kradzieżą. Kto znajdzie płytkę, ma środki.

Jak zapisywać, żeby się nie pomylić

Większość pomyłek powstaje przy przepisywaniu, nie przy przechowywaniu. Kilka zasad pomaga.

1. Zapisuj słowa powoli, po jednym, z numerem przy każdym. Numer pomaga zauważyć brakujące słowo.
2. Pisz drukowanymi literami, wyraźnie, wodoodpornym pisakiem albo długopisem żelowym. Ołówek ściera się, tani flamaster blaknie.
3. Zapisuj słowa tak, jak widzisz je na urządzeniu, w oryginalnej pisowni. Lista BIP39 jest angielska, więc nie tłumacz słów i nie zastępuj ich synonimami.
4. Po zapisaniu przeczytaj każde słowo z kartki i porównaj z ekranem. Potem poproś urządzenie o sprawdzenie, jeśli ma taką funkcję, i na koniec zrób pełny test odtworzenia.
5. Rób zapis w zamkniętym pokoju, bez kamer, gości i włączonych głośników inteligentnych.

Kopię na stali wykonaj dopiero po tym, jak papierowa przeszła test odtworzenia. Przy wybijaniu liter łatwo o błąd, którego nie da się cofnąć.

Dwie kopie w dwóch miejscach

Jedna kopia to ryzyko, że jedno zdarzenie zabierze wszystko: zalanie, pożar, włamanie, przeprowadzka. Dwie kopie w tym samym mieszkaniu to to samo ryzyko pomnożone przez dwa.

Reguła, która wystarcza większości ludzi: pierwsza kopia w domu, w miejscu, o którym wie tylko Twoja najbliższa osoba. Druga w innym budynku: u zaufanego krewnego, w skrytce bankowej albo w zamkniętej szafie biurowej. Dobre miejsce spełnia trzy warunki: jest suche, jest trudne do odkrycia i będzie dostępne, gdy Ciebie zabraknie.

Ostatni warunek jest najczęściej pomijany. Seed w sejfie, którego kod zna tylko właściciel, jest bezpieczny przed rodziną i dla rodziny bezużyteczny. Opisujemy to szerzej w poradniku instrukcja dostępu dla rodziny: co zawiera.

Osoba z drugą kopią nie musi wiedzieć, co to jest. Możesz powiedzieć, że to dokument na wypadek, gdyby coś się stało. Jeśli zależy Ci na tym, żeby jedna kopia sama nie otwierała portfela, rozważ passphrase albo układ 2 z 3, o których niżej.

Wybór miejsca opłaca się przemyśleć. Piwnica jest wilgotna, strych nagrzewa się latem, a pod oknem kartka blaknie na słońcu. Kuchnia i łazienka odpadają ze względu na wodę. Szafa w sypialni jest suchsza, ale to pierwsze miejsce, które sprawdzi włamywacz. Dla kopii u kogoś innego najlepiej sprawdza się zamknięta szafka albo skrytka, do której nie zagląda przypadkowa osoba.

Czego nie robić

Poniższe błędy powtarzają się najczęściej i każdy z nich oznacza, że kopia przestała być prywatna.

1. Zdjęcie w telefonie. Zdjęcia trafiają automatycznie do chmury, do kopii zapasowej i do aplikacji z uprawnieniami do galerii.
2. Notatka w aplikacji, dokument w chmurze, plik na pulpicie. Trezor wprost zaleca, żeby nigdy nie przechowywać kopii cyfrowo, bo cyfrowe kopie można zrobić bez wiedzy właściciela.
3. Menedżer haseł. Jest chroniony jednym hasłem głównym i działa w sieci. Seed to nie hasło do konta, tylko dostęp do majątku.
4. Mail do siebie lub do rodziny. Skrzynka mailowa to miejsce, które włamywacze przeszukują w pierwszej kolejności.
5. Czytanie słów na głos przy włączonym telefonie lub asystencie głosowym.
6. Wpisywanie seedu na stronie lub w aplikacji „do sprawdzenia”. Seed wpisuje się wyłącznie w urządzeniu portfela albo w oprogramowaniu producenta, i tylko przy odtwarzaniu.
7. Podawanie seedu komukolwiek, kto „pomaga”. Żaden pracownik wsparcia nie potrzebuje Twoich słów, a my też ich nie chcemy zobaczyć.

Jeśli jedną z tych rzeczy już zrobiłeś, załóż, że seed jest spalony. Zrób nowy portfel i przenieś środki.

Passphrase przechowuj osobno

Passphrase, czyli 25. słowo, to dodatkowe hasło, które razem z seedem wyznacza portfel. Według BIP39 przy innej passphrase te same słowa otwierają inny, poprawny portfel. Jeśli jej używasz, zasada jest prosta: nie przechowuj jej razem z seedem. Cały sens polega na tym, że znalezienie samej kartki ze słowami nie wystarcza do wypłaty.

Dwie pułapki. Passphrase nie ma sumy kontrolnej, więc literówka otwiera inny, pusty portfel i nic Cię nie ostrzeże. I musi być dostępna dla osoby, która będzie z niej korzystać po Tobie. Pełny opis znajdziesz w poradniku passphrase i 25. słowo. Jeśli chcesz rozbić sam seed na udziały, zobacz Shamir i SLIP39.

Jak sprawdzić kopię

Kopię sprawdza się tak, jak będzie użyta w nagłej sytuacji: bez oryginalnego urządzenia.

1. Zanim wyślesz do portfela pierwsze środki, zapisz pierwszy adres, który pokazuje portfel.
2. Zresetuj urządzenie do ustawień fabrycznych albo użyj drugiego urządzenia tego samego producenta.
3. Wybierz opcję odtworzenia z seedu i wpisz słowa z kopii, nie z pamięci.
4. Dodaj passphrase, jeśli jej używasz.
5. Porównaj pierwszy adres z zapisanym. Jeśli adres się zgadza, kopia jest dobra.
6. Jeśli się nie zgadza, nie wysyłaj środków. Wróć do kroku 3 i sprawdź każde słowo, kolejność i passphrase.

Niektórzy producenci mają w urządzeniu funkcję sprawdzenia kopii bez resetu. Sprawdź w dokumentacji swojego modelu, jak działa i co dokładnie potwierdza. Odtworzenie na urządzeniu po resecie jest pewniejsze, bo przechodzi całą ścieżkę, której użyje rodzina.

Przy większych kwotach powtarzaj test raz w roku. Papier się starzeje, a oprogramowanie się zmienia. W usłudze opieka robimy to razem z Tobą.

Jak sprawdzić kopię na stali

Płytka ze stali wymaga osobnej kontroli, bo wybijanie liter to jedyny etap, na którym nie da się poprawić błędu gumką. Zrób to bez wpisywania słów do komputera.

1. Zanim zaczniesz wybijać, miej gotową papierową kopię, która przeszła pełny test odtworzenia na urządzeniu.
2. Po wybiciu przeczytaj płytkę słowo po słowie i porównuj z papierową kopią, najlepiej razem z drugą osobą, która czyta na głos jedną z nich w pustym pokoju, bez włączonych telefonów.
3. Sprawdź numery pozycji i kolejność, nie tylko same słowa. Przy systemach, w których wybija się początki słów, upewnij się, że znasz zasadę ich odtwarzania i że jest zapisana osobno od płytki, bez słów.
4. Zrób odtworzenie portfela na urządzeniu po resecie, wpisując słowa na urządzeniu z płytki, nie z papieru. To ostatni sprawdzian i nic nie trafia do komputera.
5. Dopiero po tym teście zniszcz zbędne notatki robocze i odłóż płytkę na miejsce.

Jeśli płytka nie przeszła testu, wybij nową. Nie poprawiaj starej na ślepo.

Nietypowe sytuacje

Co jeśli seed wygenerowało nie Twoje urządzenie? Jeśli słowa dostałeś od sprzedawcy albo były na kartce w pudełku, nie używaj ich. Portfel zawsze ma wygenerować nowy seed przy pierwszym uruchomieniu.

Co jeśli masz kilka portfeli? Każdy ma swój seed i swoją kopię. Oznacz kartki krótko i neutralnie, na przykład „A” i „B”, a opis, co jest czym, trzymaj w osobnym dokumencie bez słów.

Co jeśli kopia jest częściowo nieczytelna? Zadzwoń do producenta lub napisz do nas przed próbami zgadywania. Nie wpisuj niepełnych słów do narzędzi z internetu.

Co dalej

Jeśli nie jesteś pewien, czy Twoja kopia przetrwałaby powódź albo czy ktokolwiek poza Tobą wie, gdzie leży, najszybciej sprawdzisz to na check-upie: godzina rozmowy online, po której dostajesz listę ryzyk od najpilniejszego. Nigdy nie widzimy Twojego seedu. Typowe pomyłki zebraliśmy w poradniku najczęstsze błędy zabezpieczania krypto.